Elżbieta Zarych - Jagiellońskie Centrum Badań nad Zbiorami Berlińskimi

Zespół

dr Elżbieta Zarych

Studiowała polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim (komparatystyka), gdzie następnie w 2002 r. uzyskała tytuł doktora nauk humanistycznych w dziedzinie literaturoznawstwo; obydwie prace w zakresie polskiego i niemieckiego romantyzmu: Fantastyka  utworach E.T.A. Hoffmanna oraz Wpływ filozofii niemieckiej – od Kanta do Hegla – na literaturę polskiego romantyzmu w ujęciu badaczy filozofii i literatury. Stypendystka m.in. GFPS (Friedrich–Schiller–Universität w Jenie) i Instytutu Włoskiego (Genua, Orbetello). Przez wiele lat związana z Wydziałem Polonistyki UJ (literatura polska, komparatystyka, edytorstwo); współpracowała także z Centrum Języka i Kultury Polskiej w Świecie oraz Instytutem Filologii Germańskiej UJ, a także z międzywydziałowym projektem ZintegrUJ. Równolegle od 2001 r. pracowała w wielu wydawnictwach (jako redaktor językowa, prowadząca i naczelna), a także współpracowała z nimi (jako autorka, tłumaczka, recenzentka i ekspertka) oraz z licznymi czasopismami (m.in. „Studium. Pismo Literacko-Artystyczne”, „Arte”, „Sztuka Edycji”, „Gazeta Wyborcza”). Zatrudniona była także w instytucjach kultury, w tym Instytucie Literatury i Instytucie Książki. Obecnie pracuje w projekcie flagowym DiHeLib poświęconym badaniom nad Kolekcją Autografów.

Brała udział w projektach oraz grantach polskich i międzynarodowych, m.in. Antyk w romantyzmie; Słowiańskie światy wyobraźni / Slavic Worlds Of Imagination; Joseph von Eichendorff (1788–1857) a česko-polské kulturní a umělecké pohraničí / Joseph von Eichendorff (1788–1857) i czesko-polskie kulturowe i artystyczne pogranicza czy „Review in Review” itd. Stale współpracuje z Pracownią Tekstografii na Uniwersytecie Wrocławskim,  Pracownią Projektowania Książki na ASP w Krakowie oraz z Uniwersytetem i Fundacją Wschód–Zachód w Białymstoku (m.in. przy publikacjach Serii Naukowej „Czarny Romantyzm”).

Autorka licznych książek i artykułów naukowych, popularnonaukowych i leksykonów, a także słowników, antologii i publikacji edukacyjnych. Najnowsze publikacje naukowe to monografia Kwiaty, dziewice i upiory. „Ballady i romanse” Adama Mickiewicza w ilustracjach (2025) oraz wydane w Naukowej Serii „Czarny Romantyzm” edycje baśni L. Tiecka i J. von Eichendorffa, z własnym przekładem omawianych utworów. Przetłumaczyła ok. 50 książek z języków niemieckiego i włoskiego, ostatnio Franz Kafka. Rysunki, pod red. A. Kilchera (2023). 
Interesuje się szeroko pojętymi badaniami interdyscyplinarnymi i porównawczymi skupionymi wokół literatury, wyobraźni, baśni, ilustracji, edytorstwa oraz przekładu. Spora część jej badań dotyczy literatury i kultury polskiej oraz niemieckiej, zwłaszcza epoki romantyzmu.

Inne osiągnięcia

  • Członkini zwyczajna Międzynarodowego Stowarzyszenia Studiów Polonistycznych, Polskiej Sekcji IBBY oraz Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury;
  • współpraca przy różnych projektach z Instytutem Literatury, Polską Akademią Nauk w Krakowie, Towarzystwem im. H. Wieniawskiego, Goethe-Institut w Krakowie, Fundacją im. Maurycego Mochnackiego, FRSE, Muzeum Etnograficznym w Krakowie, Ośrodkiem Badań Literatury Dziecięcej i Młodzieżowej UJ itd.;
  • działalność recenzencka dla czasopism (m.in. „Roczniki Humanistyczne”, „Sztuka Edycji”, „Teksty Drugie”, „Studium. Pismo Literacko-Artystyczne”, „Arte”) i wydawnictw (m.in. Wydawnictwo Literackie) oraz w obrębie programów (m.in. MKiDN „Inne Tradycje”);
  • działalność ekspercka w zakresie spraw wydawniczych dla różnych wydawnictw oraz Sądu Okręgowego w Krakowie;
  • działalność w obrębie sztuk plastycznych, w tym organizowanie i współorganizowanie wystaw (m.in. kustosz wystawy Piękne książki, piękne opowieści. Książka dla dzieci w Bibliotece Jagiellońskiej, 2016), konkursów, współpraca z muzeami itd.
     

Publikacje (wybór)

Monografie

  • Kwiaty, dziewice i upiory. „Ballady i romanse” Adama Mickiewicza w ilustracjach, Gdańsk 2025, ss. 668.
  • E. Zarych, Romantycy, myśliciele, inspiratorzy. Badania nad wpływem filozofii niemieckiej – od Kanta do Hegla na literaturę polskiego romantyzmu, Gdańsk 2010, ss. 276. (e-book, Gdańsk 2015)

 

Redakcje i edycje źródłowe

  • J. von Eichendorff, Łubowickie baśnie i bajki, wstęp, oprac. i tłum. E. Zarych, Białystok 2022, ss. 216.
  • L. Tieck, Baśnie ze zbioru „Phantasus”, wstęp, oprac. i tłum. E. Zarych, red. J. Ławski i E. Zarych, Białystok 2020, ss. 344.
  • Słownik pisarzy polskich, red. E. Zarych, Kraków 2008, ss. 648. 
  • Encyklopedia literatury polskiej, red. E. Zarych, Kraków 2005, ss. 816

 

Artykuły

 

Rozdziały w monografiach

  • „Faust” J.W. Goethego w tłumaczeniu Emila Zegadłowicza. Między sceną a wiernością przekładu, w: Między słowami. Zegadłowicz w świecie sztuki, literatury i teatru, red. H. Czubała, J. Kulczyńska-Kruk, J. Warońska-Gęsiarz, Częstochowa 2024, s. 251–281. (tom otrzymał Nagrodę Academia 2025, wyróżnienie Rektora Uniwersytetu Warszawskiego dla publikacji akademickiej w dziedzinie nauk społecznych i humanistycznych)
  • O sobie samym z humorem, fantazją i z łezką w oku. Autobiograficzne utwory Jeana Paula Richtera (posłowie do:) Jean Paul, Pisma, t. 2: Autobiografie, tłum. K. Krzemień-Ojak, red. J. Ławski i M. Techmańska-Biergiel, Białystok 2022, s. 127–191.
  • „Hesperus” Jeana Paula Richtera – gwiazda na firmamencie literatury niemieckiej końca XVIII w. (posłowie do:) Jean Paul, Pisma, t. 1: Hesperus, albo Dni psiej poczty. Biografia, tłum. K. Krzemień-Ojak, red. J. Ławski i M. Techmańska-Biergiel, Białystok 2022, s. 675–709.
  • „Faust” J. W. von Goethego w ujęciu pastora Carla Eduarda Cludiusa – między chrześcijaństwem a problemami przekładu, (przedmowa do): C. F. Cludius, „Faust” Goethego jako apologia chrześcijaństwa, tłum. E. Zarych, red. J. Ławski, Białystok 2022. 
  • Gruziński wycinek twórczości Andrzeja Strumiłły, w: Gruzja i Polska. Transfer wartości kultury. Studia, red. J. Ławski, W. Occheli, Białystok 2022, s. 293–319.
  • Ludowe, literackie i romantyczne w „Górnośląskich baśniach i podaniach” (Oberschlesiche Märchen und Sagen) Josepha von Eichendorffa, w: Joseph von Eichendorff (1788-1857) a česko-polská kulturní a umělecká pohraničí: kolektivní monografie = Joseph von Eichendorff (1788-1857) i czesko-polskie kulturowe i artystyczne pogranicza, red. L. Martinek i M. Gamrat, Opava 2018, s. 75–94.
  • Wyobraźnia, Kolberg i demonologia słowiańska w „Innych baśniach” Zbigniewa Brzozowskiego, w: Słowiańskie światy wyobraźni = Slavic worlds of imagination, red. M. Dyras, A. Fidowicz, M. Gruda, Kraków 2018, s. 71–84.
  • Geograficzno-literacki szkic piórkiem (Kunzischer Riss) – mapa berlińskiego i fantastycznego świata E.T.A. Hoffmanna, w: Geografia krain zmyślonych. Wokół kategorii miejsca i przestrzeni w literaturze dziecięcej, red. W. Kostecka i M. Skowera, Warszawa 2016, s. 57–78.
  • E. Zarych, Antyczne i pogańskie w kontekście romantycznego chrześcijaństwa w literaturze polskiego romantyzmu, w: Inspiracje Grecji antycznej w dramacie doby romantyzmu. Rekonesans, red. M. Kalinowska, Toruń 2002, s. 89–103.