dr Sebastian Wielosz

Instytucja finansująca: Narodowe Centrum Nauki
Konkurs: Sonata 21
Czas trwania projektu: 2026-2028
 
Opis projektu:
Projekt poświęcony jest kolekcji Libri sinici. Neue Sammlung – jednemu z najcenniejszych i najmniej zbadanych zbiorów chińskich i mandżurskich rękopisów oraz dawnych druków w Polsce, przechowywanemu w Bibliotece Jagiellońskiej. Należąca do Zbiorów Berlińskich kolekcja obejmuje ponad 200 woluminów z okresu od XV do XIX wieku. Wśród nich znajdują się dzieła literackie, historyczne, religijne, filozoficzne i urzędowe, w tym egzemplarze unikatowe w skali światowej.
Celem projektu jest przygotowanie pierwszego krytycznego opracowania tego zbioru. Badania obejmą analizę materialnej struktury obiektów – papieru, opraw, technik druku, pieczęci i śladów użytkowania – a także studia nad zawartością tekstową oraz rekonstrukcję kontekstu historycznego i kulturowego powstania i obiegu tych dzieł.
Projekt łączy klasyczne metody sinologiczne z nowoczesnymi narzędziami humanistyki cyfrowej, umożliwiając wieloaspektowe spojrzenie na chińskie dziedzictwo piśmiennicze oraz jego recepcję w Europie. Badania pozwolą lepiej zrozumieć procesy wymiany intelektualnej między Wschodem a Zachodem i znaczenie chińskich tekstów w globalnym obiegu wiedzy epoki nowożytnej.
Prace prowadzone będą we współpracy z Narodową Biblioteką Tajwanu w Tajpej, której specjaliści wesprą identyfikację i porównanie krakowskich egzemplarzy z zasobami azjatyckimi. Międzynarodowa współpraca umożliwi dokładniejsze określenie pochodzenia, historii i znaczenia poszczególnych obiektów.
Rezultatem projektu będzie krytyczne  opracowanie kolekcji w językach polskim, angielskim i chińskim, opublikowane w otwartym dostępie. Wyniki badań przyczynią się do rozwoju studiów nad chińskimi rękopisami i drukami w Europie, popularyzacji wiedzy o chińskim dziedzictwie kulturowym oraz wzmocnienia międzynarodowej pozycji polskiej sinologii.

dr Aleksandra Kamińska

Instytucja finansująca: Narodowe Centrum Nauki
Konkurs: MINIATURA 9
Czas trwania projektu: 2025-2026
 

Opis projektu:
Celem projektu jest przegląd listów Charlotte Williams Wynn (1807–1869) do Ludmilli Assing, przechowywanych w kolekcji Karla Varnhagena w Krakowie, oraz przeprowadzenie wstępnych badań, które pozwolą lepiej osadzić tę korespondencję w jej historycznym i kulturowym kontekście. Działania naukowe prowadzone w ramach projektu wpisują się w aktualny nurt badań kobiecych – począwszy od analizy przyjaźni między kobietami biorącymi czynny udział w życiu kulturalnym i tym samym poszerzenia rozumienia roli społecznej kobiet w kluczowym okresie przemian kulturowych w XIX wieku, po ponowne odkrycie Charlotte Williams Wynn jako wartościowego pióra swojej epoki. Projekt stanowi również kontynuację działań zmierzających do opracowania kolejnych części zbiorów Varnhagena jako jednej z najważniejszych europejskich kolekcji rękopisów z XIX w.

dr Katarzyna Szarszewska

Instytucja finansująca: Narodowe Centrum Nauki (nr 2024/53/N/HS2/00724)
Konkurs: PRELUDIUM 23
Czas trwania projektu: 2025-2028

Opis projektu:
Jednym z najliczniejszych podzbiorów w obrębie Kolekcji Autografów przechowywanej w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie jest spuścizna niemieckiego uczonego Alexandra von Humboldta (1769–1859), w skład której wchodzi ponad 1000 obiektów rękopiśmiennych (BJ, SA 86/1–4 Humboldt, Alexander von). Są to głównie listy, ale także dzienniki z podróży, rozprawy naukowe, notatki, tabele z obliczeniami czy mapy.

Projekt badawczy ma na celu opracowanie wybranych z tej spuścizny, nieopublikowanych i słabo zbadanych rękopisów. Łącznie wnikliwym badaniom poddanych zostanie 96 listów Humboldta do siedmiu korespondentów: 33 listy do ministra kultury Karla Sigmunda Altensteina, 15 listów do pisarza, historyka i redaktora Ottona Friedricha Gruppe, 13 listów do architekta Karla Friedricha Schinkla, 5 listów do filologa i teologa Johannesa Schulze, 10 listów do historyka Petera Feddersena Stuhra, 10 listów do polityka Johanna Louisa Tellkampfa oraz 10 listów do historyka i redaktora Johanna Wilhelma Zinkeisena.

Listy zostaną skatalogowane oraz opisane. Następnie zostaną przetranskrybowane z niemieckiego ręcznego pisma gotyckiego – kurrenty (niem. Kurrentschrift) na alfabet łaciński oraz opatrzone komentarzem naukowym. W efekcie powstanie poprzedzona wstępem niemieckojęzyczna edycja historyczno-krytyczna tych listów, która zostanie wydana drukiem.

Stworzenie i opublikowanie edycji krytycznej pozwoli na udostępnienie obecnie trudno dostępnego materiału źródłowego zainteresowanym odbiorcom i spopularyzuje nieopracowywany wcześniej dorobek epistolarny Humboldta na szeroką skalę.

Projekt częściowo wypełni lukę, jaka istnieje w badaniach nad spuścizną rękopiśmienną Humboldta, którego listy – w przeciwieństwie do dzieł – nie doczekały się wydania zbiorowego i w dużej części jako manuskrypty pozostają rozproszone po różnych archiwach europejskich, m.in. w Krakowie, Berlinie, Marbach, Merseburgu, Dreźnie czy w Bonn.
 

dr Anna Żymełka-Pietrzak

Instytucja finansująca: Narodowe Centrum Nauki
Konkurs: Miniatura 8
Czas trwania projektu: 2024-2025

Opis projektu:
Celem projektu jest systematyczny przegląd listów, jakie do Johanna Gottfrieda Herdera pisały kobiety, a także zebranie wstępnych informacji na temat nadawczyń, ich biografii, pozycji społecznej i charakteru ich relacji z niemieckim filozofem i pisarzem. Przedmiotem badania są rękopisy należące do Kolekcji Autografów (Sammlung Autographa) wchodzącej w skład tzw. “Berlinki”, czyli zbiorów byłej Pruskiej Biblioteki Państwowej w Berlinie, przechowywanych w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie. Znajdują się tu listy ok. 320 nadawców do Herdera, z czego ok. 34 to kobiety (nie licząc Karoline Herder, żony pisarza, której korespondencja z mężem została opracowana i innych kobiet z rodziny Herdera). Wśród autorek listów do Herdera są arystokratki, “salonierki”, poetki, pisarki i nauczycielki – kobiety, które odgrywały istotną rolę w niemieckim życiu intelektualnym swojego czasu (m.in. Madame de Staël, Sophie von Schardt; Elisa von der Recke, Emilie von Berlepsch, księżna Dorothea von Medem, Marie-Elisabeth Polier, księżniczka Henriette Karoline Luise von Anhalt-Dessau, Caroline von Bremer i wiele innych).

Realizacja projektu przebiega dwutorowo. Jest to z jednej strony systematyczny przegląd korespondencji kobiet do Herdera, czyli opracowanie listy korespondentek wraz z najistotniejszymi informacjami o rękopisach, z drugiej strony – w ramach kwerend bibliotecznych w Berlinie – poszukiwanie edycji tych rękopisów i zdobywanie literatury przedmiotu dotyczącej tych kobiet.

Korespondencja będąca przedmiotem analizy jest niemal nieobecna w międzynarodowym obiegu naukowym, nie została w pełni zidentyfikowana i skatalogowana, nie jest też opracowana. Realizacja projektu badań wstępnych, a w konsekwencji także kolejnego, szerzej zakrojonego projektu (Konkurs OPUS) wypełni tę lukę i pozwoli rzucić nowe światło na kulturę intelektualną badanej epoki.
 

prof. Jadwiga Kita-Huber i prof. Frederike Middelhoff

Instytucja finansująca: Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki
Czas trwania projektu: 2024-2025

Opis projektu:
Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki przyznała dofinansowanie na projekt dotyczący badań nad kolekcją berlińską prowadzony przez Kierownik projektu DiHeLib, prof. Jadwigę  Kitę-Huber oraz prof. Frederike Middelhoff z Uniwersytetu Johanna Wolfganga Goethego we Frankfurcie nad Menem. 

Projekt poświęcony jest dotychczas słabo zbadanym, a częściowo w ogóle nie opracowanym jeszcze tłumaczeniom i pismom teoretycznym na temat przekładu, których autorkami są kobiety współtworzące kulturę europejską końca XVIII i początku XIX wieku. Dokumenty te przechowywane są w Kolekcji Varnhagena w Krakowie. Celem projektu jest udokumentowanie reprezentatywnego, pilotażowego wyboru tłumaczeń i pism dostępnych w Bibliotece Jagiellońskiej, które stanowiły dla kobiet-tłumaczek medium rozpowszechniania literatury obcojęzycznej. Wybór obejmuje jasno zdefiniowany korpus tekstów; na temat niektórych tłumaczek istnieją prace wstępne po stronie wnioskodawczyń i członków zespołu.